TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET MEVZUATI
1. İTHALATLA İLGİLİ MEVZUAT
1.1 Yürürlükteki Sistem
1.1.1 İthalat Rejimi Kararı
İthalat Rejimi Kararı, ülkemizde ithalatın kimler tarafından, hangi esaslar çerçevesinde yapılacağını belirten ve İthalat Rejimi Kararı’nın yürütülmesinde hangi konuda, hangi mercilerin yetkili olduğunu açıklayan ithalata ait esaslar ve genel hükümler olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır.
1.1.1.1 Bedelsiz İthalat Rejimi Kararı
Bedelsiz olarak yapılacak ithalatın genel esas ve usullerinden oluşur.
1.1.1.1.1 İthalat Yönetmeliği
İthalat Rejimi Kararı hükümleri çerçevesinde yapılacak ithalat ile ilgili işlemler hakkında detay bilgiler ve ;
• İthalat Belgesi
• İthalat İşlemi
• Navlun, sigorta bedeli ve farkları
• İthal müsadeleri
• Ülke değişiklikleri
• Mal değişikliği
• Mutemet eliyle ithalat
• Mahrecine iade
• Kiralama
gibi hususlarda yapılacak işlemlerle ilgili usul ve esasları içermektedir.
1.2 Politika Ve Tedbirler
1.2.1 Gümrük Vergileri Ve Toplu Konut Fonu
1.2.2 Gümrük Vergileri
Ülkemizin kanuni Gümrük Vergileri 474 Sayılı Kanun ile belirlenmiştir. Bu kanunun 2. Maddesi Bakanlar Kuruluna söz konusu vergileri “sıfır” a kadar indirmeye veya % 50 artırmaya yetki verilmiştir. Bu yetkiye istinaden her yıl uygulanacak gümrük vergi oranları tespit edilerek yayımlanabilmektedir.
Gümrük Birliğinin tamamlanabilmesi için geçiş dönemi kurallarını kapsayan Katma Protokole göre Geçiş Dönemi sonunda Avrupa Birliğine karşı uygulanmakta olan gümrük vergileri sıfırlanacak, üçüncü ülkelere ise Birliğin uyguladığı Ortak Gümrük Tarife Hadleri uygulanacaktır. Bu indirim ve uyumlar yine Katma Protokolde belirtilen takvim çerçevesinde yürütülmekle birlikte 1.1.1992 tarihine kadar ülkemiz kanuni hadlerin çok altında vergi uyguladığı gerekçesi ile söz konusu iki ülke grubunun vergileri oranında olması gereken farklılığı uygulamaya intikal ettirmemiştir. Bu işlem ilk kez 1993 yılı İthalat Rejimi ile gerçekleştirilmiş ve Kanuni hadler üzerinden;
12 Yıllık listede % 90 indirim % 80 uyum
22 Yıllık listede % 80 indirim % 70 uyum
gerçekleştirilecek şekilde gümrük vergi oranlarını tespit ederek İthalat Rejimi Kararı eki liste olarak yayımlamıştır.
1.2.3 Toplu Konut Fonu
2976 sayılı kanunun verdiği yetkiye istinaden ithalatta gümrük vergisi yanında ilave mali yükümlülük olarak uygulanmakta olup, kullanımı sosyal amaçlı olan bu fon verginin yeterli korumayı sağlayamadığı ortamda ilave destek sağlamaktadır. Mal bazında uygulamada Toplu Konut Fonu oranları gümrük vergileri ile birlikte yayımlanmaktadır.
1.2.4 Gözetim Ve Korunma Tedbirleri
8 Şubat 1994 tarihinde yürürlüğe giren bu mevzuat karar ve yönetmelik olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Avrupa Birliğinin 28882 sayılı mevzuat baz alınarak hazırlanmıştır.
1.2.5 Anti-Damping Ve Anti-Sübvansiyon Tedbirleri
1.10.1989 tarihinde yürürlüğe giren 3577 sayılı ithalatta Haksız Rekabet Önlemleri hakkındaki kanun, Avrupa Birliğinin anti - damping ve anti - sübvansiyon mevzuatı çerçevesinde hazırlanmıştır. Çok az farklılık arz etmektedir. Uruguay Round çerçevesinde söz konusu mevzuatlar yeniden gözden geçirilecektir. Bu konuda uyum çalışmaları devam ettirilmektedir.
Konuyla ilgili diğer mevzuat kapsamında, 89/14506 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Karar ve 27.9.1989 tarih ve 20295 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik bulunmaktadır.
Ülkemizde geçtiğimiz yıllarda uygulamaya konulan dışa açık kalkınma modeli kapsamında benimsenen ithalatın serbestleştirilmesi politikası doğrultusunda, miktar kotaları kaldırılmış, müsaadeye tabi madde uygulamasına son verilmiş, gümrük vergisi oranları kademeli olarak indirilmiştir. Bu durumun bir sonucu olarak, yerli sanayiimizin, zarara neden olan haksız dış rekabete karşı korunmasının gerekliliği ortaya çıkmıştır.
İthalatta haksız rekabet, belirli bir ülke menşeli, dampinge veya sübvansiyona konu bir madde ithalatına ilişkin olarak ortaya çıkmaktadır. Bu ithalatın yerli sanayi üzerindeki olumsuz etkilerinin bertaraf edilmesi yönünde, genellik ilkesine dayanan başka bir deyişle ülke ayrımı öngörmeyen gümrük vergileri uygulaması sağlıklı bir çözüm niteliği taşımadığından, özel bir önlem prosedürünün işletilmesi gerekmektedir.
Yukarıda anılan durum doğrultusunda yapılan çalışmalar sonucunda, dampinge ve/veya sübvansiyona konu olan ithalata karşı alınacak önlemlere ilişkin prosedürü düzenlemekte olan “İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Mevzuat” 1.10.1989 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Anılan mevzuatın hazırlanması aşamasında, GATT Anti-Damping Kodu ile 1985 yılında taraf olduğumuz Sübvansiyonlar ve Telafi Edici Vergiler Kodu esas alınmış, ayrıca konuya ilişkin Avrupa Birliği Mevzuatı da göz önünde bulundurulmuştur.
İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Mevzuat çerçevesinde, dampinge ve/veya sübvansiyona konu ithalatın neden olduğu zarara karşı bir üretim dalının korunması amacıyla yapılacak işlemler aşağıda özetlenmektedir.
1.2.6 Damping
Damping; bir ülkeden Türkiye’ye ihraç edilen bir malın aynı veya benzer bir malın normal değerinin altında bir ihraç fiyatı ile Türkiye’ye sokulmasıdır.
1.2.7 Normal Değer
Normal değer; ihracatçı veya menşe ülkede tüketime konu olan aynı veya benzer mal için normal ticari işlemler sonucunda fiilen ödenmiş olan veya ödenmesi gereken karşılaştırılabilir fiyattır.
İhracatçı ülke veya menşe ülkenin iç piyasasında normal ticari işlemler çerçevesinde aynı veya benzer malın satışlarının olmaması yahut bu satışların uygun bir karşılaştırma yapılmasına elverişli bulunmaması durumunda, aynı veya benzer malın üçüncü bir ülkeye ihracatında temsil niteliğini haiz karşılaştırılabilir fiyat veya üretim maliyetine makul bir kar marjının eklenmesiyle tespit edilen fiyat, normal değer olarak kabul edilmektedir.
Malın piyasa ekonomisine sahip olmayan bir ülkeden ithal edilmesi halinde ise, normal değer, aynı veya benzer malın piyasa ekonomisinin uygulandığı üçüncü bir ülke iç piyasasındaki fiyatı veya diğer ülkelere ihraç fiyatı veya bu ülkedeki üretim maliyetine makul bir kar marjının eklenmesiyle tespit edilen fiyat, bu fiyatlar uygun bir temel teşkil etmezse, Türkiye’de aynı veya benzer mal için makul bir kar marjını da kapsayacak şekilde ayarlanmış fiyat esas alınarak tespit edilir.
1.2.8 İhraç Fiyatı
İhraç amacıyla satılan mal için fiilen ödenmiş olan veya ödenmesi gereken fiyattır. Bu fiyatın bulunamadığı veya bu fiyata güvenilmediği durumlarda, ihraç fiyatı, ihracatçı ile herhangi bir ilişkisi bulunmayan üçüncü bir alıcıya yeniden satış fiyatı, bu fiyat da yok ise makul görülebilecek herhangi bir temel üzerinden hesaplanabilir.
1.2.9 Benzer Mal
Benzer mal; dampinge ve/veya sübvansiyona konu malın tamamen benzeri olan bir malı, böyle bir malın bulunmaması halinde söz konusu malın özelliklerine benzer özelliklere sahip bir başka malı ifade eder.
1.2.10 Damping Marjı
Damping marjı; normal değerin ihraç fiyatını aştığı miktardır.
1.2.11 Sübvansiyon
Sübvansiyon; menşe veya ihracatçı bir ülke tarafından firmalara; Türkiye’ye ihraç edilen bir malın imalinde, üretiminde, ihracatında ve taşınmasında, dolaylı veya dolaysız bir faydanın sağlanmasıdır.
Hangi hallerin sübvansiyon olarak kabul edileceği ve madde bazında sübvansiyon miktarının hesaplanması hususundaki değerlendirmelerde, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması’nın VI, XVI ve XXIII ncü Maddelerinin Tefsiri ve Uygulanması ile İlgili Anlaşma Eki’nde belirtilen “İhracat Sübvansiyonlarına Dair İşaret Liste” göz önünde bulundurulur.
Menşe veya ihracatçı ülkede ihracata konu olan aynı veya benzer malın bünyesine giren maddelerin ithalinde alınan gümrük vergileri veya dolaylı vergilerden muaf tutulması veya bu vergilerin ve diğer ödemelerin geri verilmesi, sübvansiyon olarak kabul edilmez.
1.2.12 Zarar
Dampinge ve/veya sübvansiyona konu olan ithalatın, damping yapılmasından ve/veya sübvansiyon verilmesinden dolayı, bir üretim dalında maddi zarara yol açması veya maddi zarar tehdidi oluşturması veya piyasanın bozulmasına sebep olması veya bir üretim dalının kurulmasını fiziki olarak geciktirmesi zarar olarak kabul edilir.
Maddi zararın tespitinde göz önüne alınacak kriterlerden başlıcaları şunlardır;
• Dampinge ve/veya sübvansiyona konu olan ithalatın hacmi; Türkiye’deki üretim ve tüketime göre özellikle mutlak veya nispi önemli bir artış olup olmadığı,
• Dampinge ve/veya sübvansiyona konu olan ithalatın fiyatları; Türkiye’deki aynı veya benzer malın fiyatına kıyasla önemli bir fiyat indiriminin söz konusu olup olmadığı,
• İlgili üretim dalındaki ekonomik göstergeler üzerindeki etkisi (Üretim, Kapasite kullanımı, Stoklar, Satışlar, Piyasa payı, Fiyatlar, Karlar, yatırım hasılatı, Nakit durumu, İstihdam gibi).
Maddi zarar tehdidinin belirlenmesinde ise şu etkenler göz önünde bulundurulmaktadır:
• Menşe veya ihracatçı ülkede mevcut veya yakın bir gelecekte gerçekleştirilecek ihracat kapasitesi ve Türkiye’ye yapılabilecek muhtemel ihracat,
• Türkiye’ye yapılan dampingli veya sübvansiyonlu ihracatın artış hızı,
• Dampingin ve/veya sübvansiyonun yapısal niteliği ve piyasadaki muhtemel ticari etkileri.
1.2.13 Şikayet
İlgili gerçek veya tüzel kişiler veya ilgili meslek kuruluşları, dampinge ve/veya sübvansiyona konu olan ithalattan maddi zarar gördüğü veya maddi zarar tehdidi altında bulunduğu veya piyasanın bozulduğu veya bu tür ithalatın bir üretim dalının kurulmasını fiziki olarak geciktirdiği iddiasıyla, İthalat Genel Müdürlüğüne yazılı olarak başvuruda bulunabilirler.
1.2.13.1 Soruşturmanın Açılması Ve Yürütülmesi
İthalat Genel Müdürlüğü şikayet üzerine veya gerektiğinde resen yapacağı incelemeyi en çok 60 gün içinde tamamlar ve soruşturma açılıp açılmaması hususunda İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulu’na teklifte bulunur.
Şikayetin yeterli delilleri içerdiği anlaşıldığında, Kurulca, soruşturma açılır. Soruşturma açılması kararı Resmi Gazetede yayımlanır ve söz konusu malın tespit edilebilen ithalatçılarına ve ihracatçılarına soru formları gönderilir.
Soruşturma, aksi belirtilmediği taktirde, açıldığı tarihten itibaren 12 ay öncesine kadar olan dönemi kapsamakta, güvenilir ve tam bilgi sağlamak amacıyla yurtiçinde ve yurtdışında incelemeler yapılmaktadır.
Taraflar, İthalat Genel Müdürlüğüne yazılı olarak başvurarak, gizli olmayan bilgileri inceleyebilirler. Ayrıca, soruşturma sırasında Genel Müdürlük tarafları tek tek veya birlikte dinleyebilir.
Soruşturma ile ilgili kesin karar, soruşturmanın açılması tarihinden itibaren bir yıl içinde verilir. Gerektiğinde bu süre Kurul tarafından altı aya kadar da uzatılabilir.
1.2.13.2 Gizlilik
İlgili taraflar verdikleri bilgilerin gizli tutulmasını talep edebilirler. Bu konuda yapılacak taleplerde, gizlilik isteğinin nedenlerinin açıklanması ve bilginin gizli nitelikte olmayan bir özetinin verilmesi veya özetin verilmediği durumda, bunun gerekçelerinin belirtilmesi şarttır.
1.2.14 Taahhütler
Soruşturma sırasında, ihracatçının fiyatlarını; zararı veya damping marjını ve/veya sübvansiyon miktarını ortadan kaldırmaya yetecek bir düzeye çıkarmayı veya ihracatında bir miktar kısıtlamasına riayet edileceğini taahhüt etmesi ve bu taahhüdün kabul edilmesi halinde Kurul tarafından soruşturma durdurulabilir.
İthalat Genel Müdürlüğü de taahhütte bulunulmasını önerebilir. Ancak, önerilen taahhütlerin ihracatçı veya menşe ülke veya ihraç ülkesi tarafından kabul edilmesi zorunlu değildir.
Taahhütlerin yerine getirilmediğinin tespiti halinde, İthalat Genel Müdürlüğünün teklifi üzerine Kurul tarafından, mevcut verilere dayalı olarak geçici önlem alınabilir.
.2.15 Geçici Önlemler
Soruşturma sırasında, ülke menfaatinin acil müdahaleyi ve/veya geçici önlemler alınmasını gerektirmesi hallerinde, Kurul tarafından belirlenen damping marjı veya sübvansiyon miktarı kadar veya zararı ortadan kaldırmaya yetecek nispette bir teminat alınması Bakanlık makamının onayı ile kararlaştırılabilir.
Geçici önlemlerin geçerlilik süresi dört aydır. Bu süre gerektiğinde İthalat Genel Müdürlüğü’nün bağlı bulunduğu Bakanlık tarafından iki ay daha uzatılabilir.
1.2.16 Kesin Önlemler
Soruşturmanın neticelendirilmesinden sonra kesin önlem alınmasını gerektiren hallerin tespiti durumunda, Kurul tarafından belirlenen ve Bakanlıkça onaylanarak kesinleşen damping marjı veya sübvansiyon miktarı kadar veya zararı ortadan kaldıracak nispette dampinge karşı vergi veya telafi edici vergi alınır.
Ayrıca, kesin önlemlerin, belli şartların gerçekleşmesi durumunda, 90 gün ile sınırlı olmakla beraber, geriye dönük olarak da uygulanması mümkündür.
1.2.17 Geri Ödeme
Kesinleşen dampinge karşı vergi veya telafi edici vergi, daha önce alınan teminattan yüksek ise fark tahsil edilmez. Kesinleşen vergi, daha önce alınan teminattan düşük ise fark geri ödenir.
Soruşturma sonucunda dampingin ve/veya sübvansiyonun bulunmadığına karar verilmesi halinde geçici önlemler kaldırılır ve alınan teminatlar iade edilir.
1.2.18 Gözden Geçirme
Kesin önlemlerle ilgili kararlar, soruşturmanın sonuçlandırılmasından itibaren en az bir yıl sonra ilgililerden birinin talebi üzerine veya resen gözden geçirilebilir. Bu durumda, gözden geçirmeyi haklı kılacak yeni delillerin İthalat Genel Müdürlüğü’ne sunulması gerekir.
Gözden geçirmeye karar verilmesi halinde, soruşturma yeniden açılır ve yürütülür. Ancak, soruşturmanın yeniden açılması daha önce alınmış olan ve yürürlükte bulunan önlemlerin uygulanmasını engellemez.
1.3 Tebliğler
Halen yürürlükte olan 22 adet tebliğ ile mevcut Kanun, Kararname, Tüzük ve Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ithalatın bir bölümü çeşitli Kamu Kurum ve Kuruluşlarının ön iznine veya denetimine tabi tutulmuştur.
Ayrıca, bu tebliğler, ithalatta malların kalite, standart ve insan, hayvan ve bitki ile çevre sağlığı ve genel güvenlik ve asayiş yönünden gerekli denetimlerinin nasıl yapılacağını da belirlemektedir.
94/1 Sayılı Tebliğ Uluslararası İzmir Fuarında sergilenmek üzere getirilecek olan malların ithal işlemlerini düzenler.
94/2 Sayılı Tebliğ İthalat yapılabilmesi için şart olan “İthalat Belgesi” nin alınması koşulu ve esaslarını belirtir.
94/3 Sayılı Tebliğ Mal değişikliği ile değer ve miktar farklılıklarında başvuru esaslarını gösterir.
94/4 Sayılı Tebliğ “Sökülecek gemilerle, suda yüzen sökülecek diğer araçların” ithalinde uyulacak esasları belirler.
94/5 Sayılı Tebliğ Milli Telekomünikasyon Şebekeleri ile irtibatlandırılacak cihazların hangilerinin ithalinde teknik kontrollerin PTT İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından yapılacağını belirler.
94/6 Sayılı Tebliğ Özellikle doğrudan tüketiciye gidecek olan sanayi mallarından hangilerinin ithalinde Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından bakım ve onarım gibi satış sonrası hizmetlerinin garantisinin aranacağını belirler.
94/7 Sayılı Tebliğ Kuzey Kı*ıs Türk Cumhuriyeti’nden yapılacak ithal işlemlerini düzenler.
94/8 Sayılı Tebliğ
Hangi araçların ithalatı sırasında “Araç İmal, Tadil ve Montaj Yönetmeliği” şartlarına uygunluğun, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca aranacağını belirler.
94/9 Sayılı Tebliğ Kullanılmış olarak ithal edilecek sanayi mallarının listesini içerir.
94/10 Sayılı Tebliğ Bitki, insan ve hayvan sağlığı ile kalite yönünden denetlenmesi gereken maddeleri ve hangilerinin Sağlık Bakanlığı, hangilerinin ise Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı tarafından kontrol edileceğini belirtir.
94/11 Sayılı Tebliğ İthalinden önce Müsteşarlığın ön izninin alınması gereken maddeleri belirtir.
94/12 Sayılı Tebliğ Genel güvenlik ve asayiş yönünden ithalinde Emniyet Genel Müdürlüğünün ön izni aranan maddeleri belirtir.
94/13 Sayılı Tebliğ Yanlış yerde kullanımlarını engellemek, dolayısıyla kamu emniyetini kontrol altına almak için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ön iznine tabi mallar listesini içerir.
94/14 Sayılı Tebliğ Amyantın ithalatını dolayısıyla kullanımını kontrol etmek amacıyla ithalden önce Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İşçi Sağlığı ve İş Güçlüğü Enstitüsü Müdürlüğünün ön izninin alınması gerekliliğini belirtir.
94/15 Sayılı Tebliğ “Ozon tabakasını incelten maddelere dair Montreal Protokolü” gereğince bu protokole taraf olmayan ülkelerden ithaline müsaade edilmeyecek maddelerin listesini içerir.
94/16 Sayılı Tebliğ Çevrenin korunması yönünden kontrol altında tutulması gereken maddeler ve Çevre Bakanlığına başvurma şekillerini belirtir.
94/17 Sayılı Tebliğ Ulaşım emniyeti açısından sivil hava taşıtlarında kullanılmaya mahsus hangi aksam ve parçaların ithalinde teknik yönden ön iznin Ulaştırma Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce verileceğini belirler.
94/18 Sayılı Tebliğ Her nevi matbu haritaların ithalinde M.S.B. Harita Komutanlığının teknik yönden kontrolünün aranacağını belirtir.
94/19 Sayılı Tebliğ İnsan sağlığı açısından özel kontrol altında tutulması gereken hangi maddelerin Sanayi ve Ticaret Bakanlığının ön iznine tabi olduğunu belirler.
94/20 Sayılı Tebliğ Banknot ve benzeri kıymetli evraka mahsus kağıtların ithalatını düzenler.
94/21 Sayılı Tebliğ Milli Telekomünikasyon Şebekemizin özellikleri nedeniyle belirli teknik özelliklerde gelmesi gereken bazı maddelerin teknik kontrollerinin Ulaştırma Bakanlığı Telsiz İşleri Genel Müdürlüğünce yapılacağını belirtir.
Bedelsiz İth. 94/1Sayılı Teb. Bedelsiz ithalatın kimlere ve hangi mallara hangi şartlarla uygulanacağına açıklık getirir.
1.4 İthalatla İlgili Diğer Düzenlemeler
• Esrar ve afyon, oyun alet ve makineleri, ateşli silahlar gibi bazı malların ithalatı yürürlükteki mevzuat çerçevesinde yasaklanmış bulunmaktadır.
• Kına, kına kabukları, kinin, bazı özel ilaç, serum ve aşılar, bira ve diğer alkollü içkiler, alkollü bileşik müstahzarlar, zehirli gazlar, işlenmemiş altın, yaprak ve işlenmiş tütün, oyun kağıtları ve röntgen filmleri gibi bazı malların ithalatı ise, kendilerine gerek muafiyetler, gerekse tekel oluşturması suretiyle ithal imtiyazı veren mevzuat çerçevesinde belirli Kamu Kurum ve Kuruluşları tarafından yapılabilir.
• Muhtelif Bakanlıkların Kuruluş Kanunlarında yer alan ve bu Bakanlıklara ithalatla ilgili yetki kullanma imkanı veren hükümler.
• Kiralama ve geçici kabul mevzuatı.
• Kullanılmış mal ithali ile ilgili mevzuat.
2. İHRACATLA İLGİLİ MEVZUAT
1.1 Yürürlükteki Sistem
1.1.1 1980 Sonrası Dış Ticaret Politikası Ve İhracattaki Gelişmeler
Türkiye,1980 öncesinde uzun süre " içe dönük-ithal ikamesine dayalı " kalkınma stratejisi uygulamış ve bu politikayı 1970'li yılların sonuna doğru karşılaştığı ödemeler dengesi krizi nedeniyle terk etmiştir.
Ülke, 24 Ocak 1980'den sonra piyasa ağırlıklı ve özel kesimin inisiyatifinden azami ölçüde yararlanmayı öngören " dışa dönük ihracatın öncülük ettiği" ekonomik politikalar uygulamaya başlamıştır. Türk ekonomisinin uluslararası rekabet ortamına uygun bir yapıya kavuşturulabilmesi için Türkiye,kaynak dağılımında fiyat mekanizmasına öncelik vermiş ve fiyatların idari kararlar yerine piyasa güçleri tarafından belirlenmesini ilke olarak kabul etmiştir.
Ancak,piyasaların düzenli çalışabilmeleri bilindiği gibi yasal,kurumsal ve ekonomik yapı ile ilgili bazı koşulların sağlanmasına bağlı bulunmaktadır.Bu nedenle,1980 sonrasında çeşitli yasal ve kurumsal düzenlemeler gerçekleştirilmiş ve dış ticaret önemli ölçüde liberalleştirilmiştir.
1980 sonrası dönemde izlenen politikaların etkisi ile Türkiye,kısa sürede rekabete açık bir ekonominin ilke ve esaslarının gelişimi yönünde önemli mesafeler kat etmiştir.
1980 sonrasında ihracatta bir atılım yaşanmakla birlikte,Türkiye ihracatı 1950-1990 arası dönemde inişli çıkışlı bir gelişim göstermiştir.
İhracatın artırılmasına yönelik olarak 1980 başında alınan ekonomik önlemlerin ana unsurlarını oluşturan ihracatta vergi iadesi, ek vergi iadesi, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ödemeleri gibi direk parasal ödemeler ile İhracata yönelik üretim için gümrük muafiyetli mal ithalatı, döviz tahsisi, kurumlar vergisi istisnasının yerini gelişmiş ülke standartlarına uygun olarak ihracat öncesi ve sonrasında T.Cumhuriyet Merkez Bankası ve Türk Eximbank'ın ihracatçılar ile imalatçı-ihracatçılara kullandırttığı banka kredileri almıştır.
İhracatın arttırılmasına yönelik kurumsal düzenlemeler çerçevesinde Dış Ticaret Sermaye Şirketleri, Küçük ve Orta Ölçekli Şirketler ile Sektörel Dış Ticaret Şirketleri'nin kuruluş ve ihracatı teşvik edilirken, İhracatı Geliştirme Etüt Merkezi (İGEME) ile İhracatçı Birlikleri'nin faaliyetleri küreselleşen dünya ekonomisine uyumlaştırılmaktadır.
Dünya ekonomisinin uzun süren durgunluktan çıkmaya başladığı 1994'de Türkiye ekonomisinin derin bir krize girmesinin yarattığı durgunluk firmalarımızı olumsuz etkilerken, krizden çıkmak için ihracatın zorunluluk teşkil etmesi bir umut unsuru olmaktadır.
1.1.2 Yasal Düzenlemeler
İhracat muamelelerinin başlangıcından mal bedelleri karşılığı dövizlerin yurda getirilmesine kadar olan safhaları düzenleyen mevzuatı üç grupta toplamak mümkündür.
• Başbakanlık, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı Mevzuatı
• İhracatın Düzenlenmesi ve Desteklenmesine İlişkin Karar ve Yönetmelik, Tebliğler ve Talimatlar
• Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu, Karar ve Tebliğler (32 sayılı Karar)
• Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü Mevzuatı (İhracatın Teşviki Kararları ve Tebliğler)
• Gümrük Müsteşarlığının Mevzuatı (Gümrük Kanunu ve Yönetmeliği, Genelgeler)
• Sair Bakanlık ve Kuruluşlar Mevzuatı (T.C.Merkez Bankası'nın genelgeleri)
İhracatta tamamlayıcı faaliyetlerle ilgili olup uygulamayı Kanunlarla yukarıda belirtilen merciler dışındaki kuruluşlara bırakan mevzuat.
İhracatın Düzenlenmesi ve Desteklenmesine İlişkin Karar ve buna dayanılarak yayımlanan İhracat Yönetmeliği, Tebliğler ve ilgili kuruluşlara verilen Talimatlar, ihracat mevzuatımızı düzenleyen hükümlerin en önemli kısımlarını ihtiva etmektedir.
İhracat işlemlerinin yürütülmesinde Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'na ve ihracatçılarımıza yardımcı olmak amacıyla devreye meslek kuruluşları da girmektedir.
Bu kuruluşları;
• 30l8 sayılı Kanun uyarınca kurulmuş olan İhracatçı Birlikleri
• 5590 sayılı Kanun uyarınca tesis olunmuş Ticaret Odaları, Sanayi Odaları, Ticaret ve Sanayi Odaları ve Deniz Ticaret Odaları
oluşturmaktadır.
1.1.3 İhracatçı Olmak İçin Gerekli Şartlar (Tacir Olmak)
1.1.3.1 Tacir Nedir ?
Devamlı bir gelir sağlamak amacıyla bağımsız surette yapılan bütün iktisadi faaliyetlere "işletme" denilmektedir. (Ticarethaneler, fabrikalar). Bir ticari işletmenin başında bulunan işletme sahibi tacirdir. Türk Ticaret Kanunu'nun l4'ncü maddesi "tacir"i (bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kimsedir) diye tarif etmektedir.
1.1.3.2 Nasıl Tacir Olunur ?
Tacir olmak isteyen gerçek (hakiki) kişi Ticaret Siciline kaydolmak zorundadır. Sicil Tescili ve Ticaret Sicil Gazetesinde yayınlatma işlemlerinin tamamlanmasından sonra, "gerçek kişi tacir" sıfatı kazanılmış olur. Ayrıca, bunun dışında tacir vasfını kazanan gerçek kişinin ticari faaliyette bulunabilmesi için, bazı işlemleri de tamamlaması gerekir :
• Bulunduğu yerdeki Ticaret ve Sanayi Odası'na kaydını yaptırmak,
• İşyerinin bağlı bulunduğu Vergi Dairesi'ne l5 gün içinde müracaat ederek, mükellef olarak kaydını yaptırmak,
• Ticari Defterler Tutmak
• Ticari işletme fabrika ise, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'na 60 gün içinde müracaat ile Sanayi Siciline Kayıt ve İlan olunmak,
• Sigortaya (Bağ-Kur) 60 gün içinde kaydolmak,
• İşyerinde işçi çalıştıracak ise, 30 gün içinde Çalışma Bölge Müdürlüğü'ne bilgi vermek, ayrıca Sosyal Sigortalar Kurumu'nun ilgili Şubesinden Sigorta İşyeri Sicil Numarası almak.
1.1.4 Mahalli Odalara Kaydolma Mecburiyeti
Gerçek veya tüzel kişinin "tacir" sıfatını kazanmasını müteakip mahalli Odaya (Ticaret ve Sanayi Odaları, Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Deniz Ticaret Odaları) kaydolması kanundan doğan bir mecburiyettir.
1.1.5 İhracat Belgesi Almak
(İhr.Belgesine İlişkin Tebliğ İhr.92/2)
İhracat yapacak gerçek ve tüzel kişilerin "İhracat Belgesi"ne sahip olmaları zorunludur. Sadece;
• Yurt dışında inşaat, tesisat ve montaj içi alan müteahhitlerin makine, teçhizat, inşaat malzemeleri ve işçilerinin ihtiyacı olan tüketim maddelerinin kesin ihracında,
• Ticari olmayan bedelsiz ihracatta,
• Kiralama yoluyla yapılacak ihracatta,
• Sınır ticaretinde,
ihracat belgesi aranmaz.
İhracat Belgesi almak için, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'na müracaat edilmesi gerekir. (Değerlendirme ve Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü).
Kamu kuruluşlarının İhracat Belgesi isteklerinde, kuruluşu temsile yetkili kişilerce imzalanacak iki (2) nüsha "İhracat Belgesi İstek Formu" dışında bir belge aranmaz.
İhracat Belgeleri, süresiz olarak geçerlidir.
İhracat Belgesinin zayii halinde yenisini almak için bir dilekçe ile Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığına müracaat edilir.
Tacir sıfatını kaybeden veya Oda üyeliğinden çıkarılan firmaların İhracat Belgeleri iptal edilir.
1.1.6 İhracatçı Birliklerine Üye Olmak
İhracat Belgesi temin edildikten sonra, ihracatçıların, İhracatçı Birliklerinin iştigal alanına giren maddeleri ihraç edebilmeleri için Birliklere üye olmaları gerekmektedir.
İhracatçı Birlikleri, 3274 sayılı Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı Kanunu ile Müsteşarlığa bağlı birer kuruluş haline getirilmişlerdir.
Ayrıca, 5.8.l993 tarihli ve 21659 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 93/4614 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile İhracatçı Birliklerine yeni bir statü kazandırılmıştır.
.1.7 İhracat Rejimindeki Genel Prensipler
Yürürlükteki İhracatın Düzenlenmesi ve Desteklenmesine İlişkin Karar l4 Şubat l992 tarihli ve 2ll42 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 92/2644 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuştur.
Bahse konu Kararın Amaç, Kapsam ve Yetki hususundaki l, 2 ve 3. maddelerinde;ihracatın ülke ekonomisi yararına düzenlenmesini, desteklenmesini ve geliştirilmesini sağlamak için ihracat işlemlerinde yetkili mercii ve uygulanacak esasları belirlemenin amaç olduğu; ihracatla ilgili her türlü işlemin "İhracatın Düzenlenmesi ve Desteklenmesine İlişkin Karar" ile ikili ve çok taraflı anlaşmalar ve bunlara istinaden çıkarılacak Yönetmelik, Tebliğ ve Talimatlar çerçevesinde yürütüleceği; ihracatta yetkili merciin, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı bulunduğu Bakanlık olduğu, vurgulanmıştır.
Bu cümleden olarak 92/2644 sayılı Kararın 3. maddesinde Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakanlığın ihracat konusundaki yetki ve görevleri açık bir şekilde tadat edilmiş ve Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın, mezkur Kararda sayılan yetkilerin kullanılması sırasında ve mevzuat hükümleri çerçevesinde; Ticaret ve Sanayi Odaları, İhracatçı Birlikleri, bunların üst kuruluşları, İhracatı Geliştirme Etüt Merkezi ve İhracat Vakfı ile diğer ilgili kuruluşları görevlendirebileceği, belirtilmiş bulunmaktadır.
92/2644 sayılı İhracat Rejimi Kararı'nın 4. maddesi; Kanun, Kararname ve taraf olduğumuz Uluslararası Sözleşmelerle ihracatı yasaklanmış mallar dışında kalan tüm malların ihracının bu Karar çerçevesinde serbest olduğunu; ihracat işlemlerinde, ilgili mevzuatla belirlenmiş olanlar dışında hiç bir belgenin aranmayacağı özellikle vurgulanmış bulunmaktadır.
1.1.8 İhracatçılar Hakkında Uygulanacak Müeyyideler
• İhracatla ilgili belgelerde tahrifat yapmaları,
• Gerçeğe aykırı beyanname doldurmaları veya resmi kuruluşlara yanıltıcı beyanda bulunmaları,
• Alıcılarına karşı taahhütlerini haksız olarak yerine getirmemeleri,
• Bu Karar çerçevesinde istenilecek bilgi ve belgeleri vermekten kaçınmaları,
• Kambiyo, gümrük veya vergi kaçakçılığı suçlarından hüküm giymeleri,
hallerinde, haklarında Müsteşarlıkça;
• Firmanın uyarılması,
• Firmanın ve gerektiğinde sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu diğer firmaların ihracatının Müsteşarlık müsaadesine bağlanması veya ihracat belgesinin iptali,
• Firmanın ihracat teşviklerinden süreli veya süresiz yararlandırılmaması ve idari müeyyide uygulamasına esas teşkil eden ihracatla ilgili olarak yararlandırılan teşviklerin geri alınması, miktar kısıtlamasına tabi malların ihracında verilen tahsislerin iptali veya tahsis yapılmaması,müeyyidelerinden bir veya bir kaçı uygulanabilir.
"Firmanın uyarılması" dışındaki müeyyideler Resmi Gazetede yayımlanır.
1.1.9 Sınır Ve Kıyı Ticareti
Sınır ve kıyı ticareti, Doğu, Güneydoğu ve Doğu Karadeniz bölgelerinde bulunan sınır ve kıyı illerimizin ihtiyaçlarının karşılanması, ekonomik yapıların canlandırılması, belli ölçüde istihdam yaratılarak kalkınmalarına yardımcı olunması amacıyla uygulamaya konulan özel bir ticaret şeklidir.
Ülkemizde sınır ticareti ilk kez 1979 yılında İran’la başlatılmış olup, uygulama 1986 yılından bu yana faal bir şekilde devam ettirilmektedir. Daha sonra 1986 yılında Suriye, 1990 yılında Irak ve Sovyetler Birliği ile sınır ve/veya kıyı ticareti yapılmaya başlanmıştır.
Bu gün uygulanmakta olan sınır ve kıyı ticareti, 1.9.1993 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak takip eden 30.ncu günde yürürlüğe giren Sınır ve Kıyı Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar çerçevesinde 21 il ve 20 sınır kapısında yapılmaktadır. Ayrıca, 3 adet açık pazar yerinde İran ile sınır ticareti yapılmaktadır.
1.2 POLİTİKA VE TEDBİRLER
1.2.1 İhracat Rejimi Kararı Ve Yönetmeliğine Göre İhracat Yöntemleri
Türkiye'den yapılacak ihracat, İhracat Rejimi Kararı ve Yönetmeliği çerçevesinde yapılır. Mer'i İhracat Yönetmeliği, l4 Şubat l992 tarih ve 2l442 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Yürürlükteki Yönetmeliğe göre ihracat şekillerini 3 grupta toplayabiliriz.
• Serbest ihracat
• Kayda bağlı ihracat
• Özelliği olan ihracat
• Kredili ihracat,
• Transit ticaret,
• Konsinye ihracat,
• İthal edilmiş malların ihracı,
• Serbest bölge ve yurtdışı antrepolara yapılacak ihracat,
• Bedelsiz ihracat,
• Geçici ihracat,
• Kiralama yolu ile yapılacak ihracat,
• Müteahhitlik hizmetleri dolayısıyla yapılacak ihracat,
• Bağlı muamele yoluyla yapılacak ihracat.
1.2.2 Serbest İhracat
Bu ihracat şeklinde ihracatçılar, örneği İhracat Yönetmeliğine ekli (Ek: 1)
İhracat Beyannamesinden 5 nüsha düzenleyerek ihracatın yapılacağı Gümrük İdaresine müracaat ederler. Gümrük İdareleri, ihracat beyannamesinin kendilerine ibrazı üzerine ihracata müsaade ederler.
Gümrük İdareleri, ihracat beyannamelerinden 1 nüshasının alt kısmına ihraç edilecek malın miktar ve değer tutarını kaydetmek suretiyle onayladıktan sonra ihracatçıya iade ederler. Gümrük Çıkış Beyannamesinin kapanışını takip eden ilk iş gün içinde kendilerinde kalan 4 nüsha ihracat beyannamesini, Gümrük Çıkış Beyannamesi nüshalarına ayrı ayrı eklemek suretiyle set halinde 1 nüshası kendilerinde kalmak üzere; 1 nüshasını ihracatçının aracı bankasına ve ilgili meslek kuruluşuna intikal ettirirler, 1 nüshasını da ihracatçıya verirler.
1.2.2.1 Serbest İhracat Beyannamelerinde Yapılacak Değişiklikler
İhracat Yönetmeliği'nin 6. maddesi uyarınca, aracı bankalar ile meslek kuruluşlarının İhracat Beyannameleri üzerinde bazı değişiklikler yapmaları mümkündür.
Buna göre;
• Serbest ihracat kapsamında yapılan ihracatta, fiili ihracatı müteakip mal bedeli dövizlerin yurda getirilme süresi içinde ve mal bedeli dövizler tahsil edilmeden önce, ihracat beyannamesinde kayıtlı hususlarda meydana gelecek değişikliklerden aleyhte fiyat farkı dışında kalan değişiklikleri yapmaya aracı bankalar yetkilidir.
• Aleyhte fiyat farkı ile ilgili değişiklik talepleri, ilgili meslek kuruluşu tarafından sonuçlandırılır.
Aracı bankalar ve meslek kuruluşları, ihracat beyannamesinde yapılan değişiklikleri, en geç değişikliği takip eden ilk 3 iş günü içinde, ihracatın yapıldığı Gümrük İdaresi ile Devlet İstatistik Enstitüsü’ne bildirirler.
1.2.3 Kayda Bağlı İhracat
Yürürlükteki İhracat Yönetmeliğine ekli (Ek:2) "Kayda Bağlı İhracat Listesi"nde kayıtlı malların ihracı kayda bağlıdır. İhracatçılar, serbest ihracatta olduğu gibi tanzim edecekleri İhracat Beyannamesini 6 nüsha olarak düzenleyip kayıt için ilgili meslek kuruluşuna müracaat ederler.
Gümrük İdareleri, Müsteşarlık veya meslek kuruluşu tarafından kaydı yapılmış İhracat Beyannamelerinin ibrazı üzerine ihracata müsaade ederler. Gümrük İdareleri bu tür ihracatta da serbest ihracatta olduğu şekilde işlem yaparlar.
Kayda bağlanmış İhracat Beyannamelerinin geçerlilik süresi kayıt tarihi ile başlar ve bu süre Gümrük Çıkış Beyannamesinin açılma tarihi ile sona erer. Ancak beyanname süresi her halükarda 90 günü geçemez.
Kayda bağlı ihracat kapsamında yapılan ihracatta, İhracat Beyannamesinde kayıtlı hususlarda fiili ihracattan önce veya sonra meydana gelecek değişiklikler, kaydı veren merci tarafından sonuçlandırılır.
1.2.3.1 Kayda Bağlı İhracat Listesi
• Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu’ndan ödeme yapılan maddelerin ihracı,
• Ülkemizde kredi karşılığı kurulan tesislerin bedelinin malla geri ödenmesine ilişkin özel hesaplar çerçevesinde ihracat,
• Ülkemiz ile SSCB arasındaki doğalgaz anlaşması çerçevesinde yapılacak ihracat,
• Ülkemiz ihraç ürünlerine miktar kısıtlaması uygulayan ülkelere yapılan kısıtlama kapsamındaki maddelerin ihracı,
• İşlem görmemiş zeytinyağı veya işlem görmüş dökme veya varilli zeytinyağı,
• Ham lületaşı ve taslak pipo,
• Yürürlükten kaldırılan “İhracat 88/29” sayılı Tebliğde tadat edilmiş olan maddeler,
• 84.21 Yalnız santrifüjler
• 85.01 Elektrik Motorları ve Jeneratörler
• 8502.40 Ratatif elektrik konvantörleri
• 85.03 85.01 ve 85.02 pozisyonundaki makinelerde kullanılmaya elverişli aksam ve parçalar
• 85.04 Elektrik transformatörleri, statik konvantörler (örneğin redresörler)
• 85.32 Sabit, değişken veya ayarlanabilir (ön ayar yapılabilir) Elektrik kondansatörleri
• 85.40 Elektonik lambalar, tüpler ve valfler
• Çok Taraflı İhracat Denetimleri Eşgüdüm Komitesi (COCOM) kapsamındaki malların ihracatı,
• Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 25.5.1991 tarih ve 20881 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Kimyasal Silah Üretiminde Kullanılma İmkanı olan Kimyasal Maddeler”e ilişkin SGM 91/1-73 sayılı Tebliğ ve bu Tebliğ’de yapılacak değişiklikler kapsamındaki maddelerin ihracı,
• Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu primi kesintisine tabi maddelerin ihracı.
1.2.4 Özelliği Olan İhracat
1.2.4.1 Kredili İhracat
Kredili ihracat talepleri ile ilgili müracaatlar, satış sözleşmesinin aslı ve tercümesi ile birlikte doğrudan meslek kuruluşlarına yapılır. Fiili ihraç tarihinden başlayan kredili ihraç süresi, dayanıksız tüketim mallarında iki yılı, diğer mallarda beş yılı geçemez. Kredili ihracatta telgraf, teleks veya tele faksla sözleşme yapılamaz.
1.2.4.2 Transit Ticaret
Transit Ticaret, Transit Ticarete aracılık eden bankalar tarafından sonuçlandırılır. Transit Ticarette, transfer, mahsup ve ödemelere ilişkin sair hususlar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenen esaslara göre yapılır.
1.2.4.3 Konsinye İhracat
İhracatçı firmalar, konsinye ihracatta bulunmak istedikleri takdirde yine İhracat Yönetmeliği'ne ekli (Ek : l) örneğe uygun olarak düzenleyecekleri 6 nüsha İhracat Beyannamesi ile, ilgili meslek kuruluşuna başvururlar. Meslek kuruluşları, madde politikası açısından Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından getirilen düzenlemeler dışında kalan konsinye ihraç taleplerini sonuçlandırırlar.
Konsinye ihraç izinlerinin doksan (90) gün içinde kullanılması gerekmektedir.
Süresi içinde satışı yapılan malların Türk Parası Kıymetini Koruma Mevzuatına göre bedellerinin, satılamaması halinde ise malların Gümrük Mevzuatı çerçevesinde ülkemize geri getirilmesi gerekmektedir.
1.2.5 İthal Edilmiş Malların İhracı
İthalat Rejimi çerçevesinde ithal edilmiş veya yurt içinde serbest dolaşım durumunda bulunan yabancı menşeli yeni veya kullanılmış malların ihracı, Teşvik Tedbirlerinden yararlanmamak kaydıyla serbesttir.
1.2.6 Serbest Bölge ve Yurtdışı Antrepolara Yapılacak İhracat
Daha önceki İhracat Rejimi düzenlemelerinde bu konuya özel bir şekilde yer vermekle beraber, yürürlükteki İhracat Yönetmeliği'nin 14. maddesinde, serbest bölgelere ve yurt dışındaki antrepolara yapılacak ihracatın ihracat mevzuatı hükümlerine tabi olduğu, belirtilmiştir.
1.2.7 Müşterek Hükümler
1.2.7.1 Satış Veya Ödeme Şekillerinin Değiştirilmesi Veya Malların Terk Edilmesi
• Alıcısı tarafından kabul edilmeyen mallar karşılığında aynı cins, değer ve miktarda mal ihracı, malların geri getirilmesi veya geri getirileceğinin kambiyo merciine taahhüt edilmesi kaydıyla durumu gösterir belgelere istinaden gümrük mevzuatı çerçevesinde giriş ve çıkışta ayniyeti tespit edilmek suretiyle gümrük idarelerince,
• Alıcısı tarafından kabul edilmeyen malların başka bedel ve şartlarla satışına ilişkin talepler, durumu gösterir belgeler ve yeni satış sözleşmesine istinaden ilgili meslek kuruluşlarınca, (Bozulabilir malların ise, aynı esaslar dahilinde başka bedel ve şartlarla satışı ile ilgili talepler meslek kuruluşu ve/veya Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı Yurtdışı Teşkilatınca),
• Alıcısına teslim edilemeyen (yanma, çalınma vb. nedenlerle) mallar karşılığında ihracat ile geri getirilmesinde ekonomik yarar görülmeyen malların terk edilmesine ilişkin talepler durumu tevsik eden belgelere istinaden Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı’nca (İhracat Genel Müdürlüğü),
sonuçlandırılır.
Uygun görülerek sonuçlandırılan talepler, sonuçlandıran merci tarafından ilgili Kambiyo Müdürlüğüne ve ihracata aracılık eden bankaya bildirilir.
1.2.7.2 Bankaların Mükellefiyeti
İhracat Yönetmeliği'nin l6. maddesinde yer alan düzenlemeye göre; aracı bankalar, Bölge İhracatçı Birliklerinin iştigal sahasına giren maddelerin ihracında, nispi aidatın tahsil edilmesi hususunda ayrıca görevli kılınmışlardır.
1.2.7.3 Gümrük İdarelerinin Mükellefiyeti
İhracat Yönetmeliği'nin l7. maddesi uyarınca Gümrük İdareleri diğer mükellefiyetlerinin yanı sıra, yukarıda bahsi geçen nispi aidatın tahsil edildiğinin kontrolünün, Gümrük Çıkış Beyannamesi açılmadan önce yapılması hususunda görevli kılınmışlardır. Keza İhracat Yönetmeliği'nin l8. maddesinde, ihracatçının talebi halinde, Gümrük Çıkış Beyannamesi ile eklerinin tasdikli örneklerinin ilgili ihracatçıya verileceği, vurgulanmıştır.
1.2.7.4 İhracat Belgesi
İhracat Yönetmeliği'nin l9. maddesinde, ihracat yapacak gerçek ve tüzel kişi tacirlerin "İhracat Belgesi Tebliği"ne uygun olarak İhracat Belgesi almak zorunda oldukları, hükme bağlanmıştır.
1.2.7.5 İhracı İzne Bağlı Mallar
Madde Adı İzni Veren Kurum Yasal Dayanak
Şeker T. Şeker Fab. Gen. Md. 91/2518 ve 93/4196 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile değişik 91/1576 sayılı Şeker İhracı ve Fiyatlarının Tespiti Hk. Bakanlar Kurulu Kararı
Harp silah ve mühimmatı (Spor ve Av tüfekleri hariç) Milli Savunma Bakanlığı Türkiye’de Harp Silahı ve Mühimmatı Yapan Hususi Sanayi Müesseselerinin Kontrolu Hakkında 3763 sayılı Kanun
1971 Uluslararası Psikotrop Maddeler Sözleşmesinin II. III. ve IV. listelerinde yer alan uyusturucu, psikotrop ve kimyevi maddeler Sağlık Bakanlığı Ülkemizin 7.5.1981 tarih ve 17272 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 30.12.1980 tarih ve 8/2143 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile taraf olduğu 1971 Uluslararası Psikotrop Maddeler Sözleşmesi
Afyon ve Haşhaş Sağlık Bakanlığı 26.6.1993 tarih ve 2313 sayılı, Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun
Gübreler (kimyevi gübreler hariç) Tarım ve Köyişleri Bakanlığı 19.12.1964 tarih ve 6/4090 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 27.12.1924 tarih ve 2/1771 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
Tohumlar Tarım ve Köyişleri Bakanlığı 308 sayılı, Tohumlukların Tescil, Kontrol ve Sertifikasyonu Hk. Kanun
Çiçek Soğanı, Rizonu Yumrusu ve Pençesi Tarım ve Köyişleri Bakanlığı 9.10.1991/21016 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, Doğal Çiçek Soğanlarının Sökümü, Üretimi ve İhracatına Ait Yönetmelik
Su ürünlerinden su ürünleri avcılığını düzenleyen esaslar çerçevesinde avlanması yasak olan cins ve nitelikteki su ürünleri (sülükler dahil) Tarım ve Köyişleri Bakanlığı 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu
Yarış Atları Tarım ve Köyişleri Bakanlığı 904 sayılı Hayvan Islahı Kanunu
Damızlık büyük ve küçükbaş hayvan Tarım ve Köyişleri Bakanlığı HDTM 94/1 sayılı 1994 Yılı Canlı Hayvan İhracatı Uygulama Esasları
Yem Kanunu kapsamına giren yemler Tarım ve Köyişleri Bakanlığı 1734 sayılı Yem Kanunu
Zirai mücadele ilaç ve aletleri Tarım ve Köyişleri Bakanlığı 6968 sayılı Zirai Mücadele ve Zirai Kararntina Kanunu
Veteriner İlaçları Tarım ve Köyişleri Bakanlığı 1262 sayılı İspençiyarı ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’na Yeniden Bazı Hükümler İlavesine Dair 3490 sayılı Kanun
Yaban domuzu, kurt, çakal, tilki, sansar, porsuk ile yılanlar, kaplumbağa ve kertenkelelerin canlı ve cansız halde ve bunların tanınabilir parçaları ile bunlardan mamul konfeksiyon Orman Bakanlığı 13.4.1990/20491 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 8.3.1990 tarih ve 90/234 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
Ceviz, dut, kiraz, armut, erik, porsuk, dış budak, karaağaç ve ıhlamur adlı ağaçların kereste, kalas ve taslak olarak ihraçları Orman Bakanlığı 24.4.1974 tarih ve 7/8186 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
1.2.7.6 İhracı Yasak Mallar
Madde Adı Yasal Dayanakları
Kültür ve Tabiat Varlıkları (Eski eserler) 21.7.1983 tarih ve 2863 sayılı Kanun
Uyuşturucu maddeler 24.6.1993 tarih ve 2313 sayılı Kanun
Tütün tohumu ve fidesi 9.5.1969 tarih ve 1177 sayılı Kanun
Hint keneviri 24.6.1933 tarih ve2313 sayılı Kanun
Tiftik keçisi 7.6.1926 tarih ve 904 sayılı Kanun
İhracı izne bağlı mallar listesinde yer alan türler hariç bütün av ve yaban hayvanları (canlı ve cansız olarak ve tanınabilir en küçük parçaları ile bunlardan mamul konfeksiyon 8.3.1990 tarih ve 90/234 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
3. MEVZUATIN YAKLAŞTIRILMASI
1.1 İthalatla İlgili Mevzuatta Yaklaştırma Yolları
1996 yılı başında tamamlanacak olan Gümrük Birliği çerçevesinde, 1995 yılında uygulanacak olan ithalat rejimi kararında ve eki ilgili mevzuatta ve 1995 yılı içerisinde hazırlanması gereken ithalatla ilgili diğer mevzuatta aşağıda maddeler halinde belirtilen hususların düzenlenmesi gerektiği düşünülmektedir.
1.2 1994 Yılı İçerisinde Yapılacak Çalışmalar
1995 yılında uygulanacak olan ithalat rejiminin hazırlanması
• Gümrük vergileri ve Toplu Konut Fonunda 94/19 sayılı Başbakanlık genelgesinde verilen talimat çerçevesinde gerekli düzenlemelerin yapılması
• Gümrük Birliğinden etkilenecek maddeler listesinin en kısa zamanda sonuçlandırılması (Komisyonda çalışmalar devam etmektedir) ve hangi ülke gruplarına uygulanacağı, takvimin ve indirim oranlarının ne şekilde olacağı konusunda makamdan gerekli talimatın alınması,
• İşlenmiş tarım ürünleri ile ilgili uygulamanın belirlenmesi, gerekmektedir.
1.3 1994 Ve 1995 Yılları İçerisinde Yapılacak Çalışmalar
1.3.1 Yürürlükte Olan Mevzuatımızın Avrupa Birliği Mevzuatına Uyumlaştırılması
• Yürürlükteki kanun, kararname, tüzük ve yönetmelik hükümleri çerçevesinde ithalatı çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarının ön iznine veya kontrolüne tabi bulunan malların tespit edilerek bunlara ilişkin mevzuatın Avrupa Birliği’nin bu konudaki mevzuatı ile uyumlaştırılması
a) Milli telekomünikasyon şebekesi ile irtibatlandırılacak cihazlarda aranan;
“PTT İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün onayı
b) Karayolu taşıtlarında Araç İmal Tadil Montaj Yönetmeliğine uygunluğun
“Sanayi ve Ticaret Bakanlığı”nca kontrolü
c) Malların kalite ve sağlık yönünden “Sağlık Bakanlığı veya Tarım ve
Köy İşleri Bakanlığı”nca kontrolü
d) Müsteşarlığın ön iznine tabi maddelerin durumu;
- Tarım ürünleri
- Demir ve çelik hurdaları
- Motorlu şasiler
- Yivsiz silahlar
e) Patlayıcı maddeler ve protekni mamulleri ile bıçakların ithalinde aranan
“İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü”nün onayı
f) Solvent ve benzeri çözücüler ithalatında aranan “Petrol İşleri Genel
Müdürlüğü”nün uygunluğu
g) Amyant ithalatında aranan “Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı”nın izni
h) Çevrenin korunması yönünden bazı maddelerin ithalatında aranan “
Çevre Bakanlığı”nın izni
ı) Her nevi matbu haritalar ve benzerlerinin ithalinde aranan “Milli Savunma Bakanlığı Harita Genel Komutanlığı” nın uygunluğu
i) Kimyasal silah yapımında kullanılan maddelerin ithalinde istenilen “Sanayi ve Ticaret Bakanlığı”nın izni
j) Banknot ve benzeri kıymetli evraka mahsus kağıtların ithalinde aranan “Merkez Bankası ve Sermaye Kurulu”nun izni
k) Telsiz ve benzeri cihazların ithalinde aranan “Ulaştırma Bakanlığı Telsiz İşleri Genel Müdürlüğü”nün onayı
l) Hurda gemi ithalatında “Gümrük Müsteşarlığı”nın kontrolü
m) Yalnız tabii gübre ithalatında istenilen “Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı”nın izni
n) Şifre makineleri ithalatında istenilen “Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı”nın izni
o) Ölçü ve ölçü aletleri ithalinde istenilen “Gümrük Müsteşarlığı”nın izni (3516 sayılı Kanun)
ö) Sinema, video ve müzik eserleri
- Tablo ve resimler
- Orijinal gravürler ve heykeller
- Arkeolojik eserler
- Antika eşya
ithalatında istenilen “Kültür Bakanlığı”nın izni
p) Kuran-ı Kerim ithalatında istenilen “Diyanet İşleri Başkanlığı”nın izni
r) Metal para ithalatında istenilen “Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü”nün izni
s) Radyoaktif maddelerin ithalatında istenilen “Atom Enerjisi Kurumu”nun izni
ş) -Üzüm şıraları
- Saf sodyum klorür
- Saf metil alkol
- Saf olmayan metil alkol
- Takdir aletleri
ithalatında istenilen “Tekel İşletmeleri Genel Müdürlüğü”nün izni
t) Gaz maskeleri ithalatında istenilen “Makine Kimya Endüstrisi Genel Müdürlüğü”nün izni
u) Taksimetreler ve takografların ithalatında istenilen “Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı”nın izni
• İthali yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde yasak olan malların tespit edilerek, bu yasaklara ilişkin mevzuatın Avrupa Birliği tatbikatı ile uyumlaştırılması
a) Esrar ve müstahzar afyon (2313 ve 2236 sayılı Kanunlar)
b) Yasalara aykırı olarak bir fabrika veya ticaret markasını veyahut ticaret unvanını hamil olan mahsulat (1613 sayılı Beynelminel Sınai Mülkiyet Mukaveleleri)
c) Uyuşturucu (narkotik) maddeler Steoropten (474 sayılı Kanun)
Gümüş ve diğer metallerden ecnebi meskukat (474 sayılı Kanun)
d) Oyun alet ve makineleri (1072 sayılı Kanun)
e) Ateşli silahlar (6136 sayılı Kanun)
f) Harp silahları (474 sayılı Kanun)
• Kamu kurum ve kuruluşlarına gerek muafiyetler ve gerek tekel oluşturulması suretiyle ithal imtiyazları veren kanun ve kararname hükümlerinin Avrupa Birliği’nin ilgili mevzuatı ile uyumlu hale getirilmesi imkanlarının araştırılması, uyumun mümkün olmaması halinde bunların yürürlükten kaldırılması
1.3.2 İthalatında Tekel Olan Maddeler
a) - Kına kına kabukları
- Potasyum iyodür
- Kına kına alkaloitleri ve bunların türevleri
- Kinin
- Bazı özel ilaçlar, serum ve aşılar
“Kızılay Genel Müdürlüğü” tarafından ithal edilebilir.
b) Biralar ve diğer alkollü içkiler “Tekel İşletmeleri Genel Müdürlüğü”
tarafından ithal edilebilir.
c) İçki imalinde kullanılan alkollü bileşik müstahzarlar “Tekel ve Meşrubat
Sanayi” tarafından ithal edilebilir.
d) Zehirli gazlar “Milli Savunma, Sağlık, Tarım ve Köy İşleri, Maliye, İçişleri,
Bakanlıkları”nca ihtiyaçları dahilinde ithal edilebilir.
e) İşlenmiş altın “Merkez Bankası ve Altın Borsası aracılık belgesi olan
Bankalar” tarafından ithal edilebilir.
f) - Yaprak tütün
- Sigar, sigara, puro
- Homojenize tütün
Maliye Bakanlığı’ndan yatırım izni almış olan “İmalatçılar” tarafından ithal edilebilir.
g) Oyun kağıtları ve röntgen filmleri ithalatı yapanlar Kızılay’a CIF bedelinin
% 60’ı oranında bir meblağ ödeme durumundadır.
• Muhtelif Bakanlıkların kuruluş kanunlarından gelen ithalatla ilgili yetkilerinin yürürlükten kaldırılarak buralardaki düzenlemelerin Avrupa Birliği mevzuatı ile uyumlu olduğu ölçüde ithalat rejimine aktarılması
• Anti-Damping, Anti -Sübvansiyon mevzuatının ve ithalatta gözetim ve korunma önlemlerine ilişkin mevzuatın Uruguay Round sonuçlarına göre yeniden gözden geçirilmesi (1994 yılı içerisinde) ve Avrupa Birliği’nin bu konudaki mevzuatları ile uyumlaştırılması (1995 Yılı içerisinde)
• Yürürlükteki bedelsiz ithalat rejiminin Avrupa Birliği’nin bedelsiz ithalat rejimine uyumlaştırılması
• Uygulamadaki kiralama mevzuatının Avrupa Birliği mevzuatına uyumlaştırılması
• Kullanılmış mal ithali ile ilgili mevzuatın uyumlaştırılması
1.3.3 Yeni Hazırlanması Gereken Mevzuat
(1995 Yılı İçerisinde Bitirilmesi Gerekmektedir.)
3030/93 Konvansiyonel çerçevede tekstil ithalatı
517/94
Tekstil ürünleri ithalatında korunma tedbirleri
519/94 Ticareti devlet eliyle yürütülen ülkelerden yapılan ithalatta uygulanacak korunma tedbirleri
3772/92
3773/92
AKÇT ürünlerinde uygulanacak korunma tedbirleri
520/94 Kota idaresi
522/94
Yeni ticaret politikaları (Mevzuatın, Türk mevzuat sistemine uygun şekilde hazırlanması çalışmaları başlatılmıştır. Ancak, ilk belirlemeler, bu mevzuat hazırlansa bile, fikri, sınai ve ticari mülkiyet ile ilgili kanunlar yürürlüğe girmeden uygulama yapılamayacağını ortaya koymaktadır.)
3183/180 Tarım ürünlerinde ithalat lisansı ve teminat uygulaması
3842/86
(3077/87)
Ticari markaların korunması ve taklit ürünlerin ithalatının önlenmesi
3626/82 Yabani hayvan ve bitkilerden varlığı tehlikede olan türlerin ithalatı
737/90 İnsan tüketimine yönelik tarım ürünlerinin ithalatı için maksimun radyoaktivite tolerans düzeyleri
2455/92 Bazı tehlikeli kimyasal maddelerin ithalat ve ihracatı
sevk öncesi inceleme
1.3.4 Uruguay Round Nihai Senedinde Yer Alan Vi. Maddenin Yürütülmesine Dair Anlaşma Hükümleri Ve Türk Mevzuatinda Yapilmasi Gereken Değişiklikler
Uruguay Round müzakereleri sonucunda ortaya çıkan Nihai Senette yer alan VI. Maddenin yürütülmesine dair Anlaşmanın getirdiği yeni hükümler ve Türk mevzuatında ana hatları ile yapılması gereken değişiklikler aşağıda belirtilmektedir.
• Üretim dalı tarafından veya üretim dalı adına yapılacak başvurunun kabulü ile bir damping soruşturması açılabilmesi Anlaşmada iki önemli kritere bağlanmıştır. Başvuruyu destekleyen benzer ürün üreticilerinin toplam üretim miktarının Türkiye’deki benzer ürün üretim miktarının % 25’inden az olmaması ve ayrıca, başvuruyu destekleyen benzer ürün üreticilerinin üretim miktarının, başvuruyu destekleyenler ve karşı çıkanların toplam üretiminin % 50’sinden fazla olmaması gerekmektedir. (Md. 5.4)
• De minimis ve ihmal edilebilirlik kuralı: Damping marjının % 2’den az olması veya dampingli iyhalat hacminin ihmal edilebilir düzeyde (ithalatçı ülkenin benzer ürün ithalatının söz konusu ürünün genel ithalatı içindeki payının % 3’den az olması) olması halinde soruşturma hemen sona erdirilecektir. (Md. 5.
• Birden fazla ülkeden dampingli ithalat yapılması durumunda, her bir ithalat için hesaplanan damping marjının de minimisden fazla olması ve her bir ülkenin payının ihmal edilebilir düzeyde olmaması ve rekabet koşulları bakımından böyle bir değerlendirmenin yapılmasının uygun olması şartlarıyla, kümülatif zarar değerlendirmesi yapılabilecektir. (Md. 3.3)
• Soruşturmaya konu ihracatçı, üretici, ithalatçı veya ürün tiplerinin çok olması durumunda, soruşturmayı yürüten otorite tarafından örnekleme yapılabilecektir. (Md. 6.10)
• Soruşturmanın açılmasından itibaren 60 gün geçmedikçe geçici önlem uygulamasına gidilmeyecektir. (Md. 7.3.)
• İlgili taraf tanımı getirilmiştir. (Md. 6.11)
• Soruşturma döneminde ithalatçı ülkeye ihracat yapmadığını ve dampinge karşı vergiye tabi ihracatçılar ile bağlantılı olmadığını gösteren ihracatçılar veya üreticiler için hemen bir gözden geçirme prosedürüne gidilecektir. (Md. 9.5)
• Sunset Clause: Kesin Dampinge Karşşı Vergiler ve Fiyat Taahhütleri uygulamaya konuldukları tarihten veya en son gözden geçirildikleri tarihten itibaren, söz konusu vergi için bir gözden geçirme prosedürü başlatılmadığı taktirde, 5 yıl sonra yürürlükten kaldırılacaktır. (Md. 11.3)
1.4 Diğer Çalışmalar
• İthalatta kullanılan belgelerin uyumlaştırılması (ithal müsaadesi-Tek İdari Belge)
• İthalat belgesinin kaldırılması
• “TARİC-TÜRK” çalışmalarında, Gümrük Müsteşarlığına teknik yardım verilmesi
• AKÇT ürünlerine uygulanacak rejimin belirlenmesi
1.5 Türkiye'nin Serbest Ticaret Anlaşmalari
1980'li yıllardan beri dünyadaki ekonomik ve politik trendlere paralel olarak Türk ekonomisinde gerçekleştirilen yapısal reform hareketleriyle bağlantılı olarak dış dünya ile ilişkilerde de stratejik uyarlamalar yapılması gereği ortaya çıkmıştır.
1989 yılından itibaren Orta ve Doğu Avrupa ülkelerindeki demokratikleşme hareketleri ve eski SSCB'nin çözülmesiyle ortaya çıkan Bağımsız Devletler Topluluğu Avrupa'nın yeniden yapılanması sürecini başlatmıştır.
Türkiye, AT ile mevcut ortaklık ilişkisinin yanı sıra, EFTA ile imzaladığı Serbest Ticaret Anlaşması (STA) ile Avrupa'nın entegrasyon sürecinde yerini almıştır.
Öte yandan, Türkiye, gerek entegrasyon kutbunun AT-EFTA olmasının tabii bir sonucu olarak, Avrupa'nın bütünleşmesi sürecinden soyutlanmamak, gerek AT ile 1995 yılında tamamlanacak Gümrük Birliği'nin bir gereği olarak, Dış Ticaret politikasını Topluuğun Ortak Ticaret Politikasına yakınlaştırmak üzere, Merkezi ve Doğu Avrupa ülkeleriyle STA yapmak üzere çalışmalarını sürdürmektedir.
Bu çerçevede, Türkiye, Topluluğun Merkezi ve Doğu Avrupa ülkeleriyle (MDAÜ diye gruplandırılan Macaristan, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Romanya, Bulgaristan) imzaladığı Avrupa Anlaşmalarına paralel serbest ticaret anlaşmaları yapılması amacıyla istik şafi mahiyetteki görüşmeleri başlatmıştır.
Bu ülkelerden öncelikle Visegrad ülkeleriyle (Macaristan, Polonya, Çek ve Slovak Cumhuriyetleri) başlatılan istik şafi görüşmeler sonucunda, Macaristan ile STA müzakereleri sürdürülmektedir.
Ayrıca, Türkiye-İsrail arasında yapılan araştırıcı görüşmelerde, AT ile mevcut anlaşmalar esas alınmak üzere, gittikçe artan bir trend gösteren karşılıklı ticaretin güçlendirilmesinin yanı sıra, tarafların ABD ve Türk Cumhuriyetleri arasındaki ilişkilerinde de bir köprü teşkil edebilecek bir STA imzalanması üzerinde mutabakata varılmıştır.
1.5.1 Türkiye-Efta Serbest Ticaret Ve İşbirliği Anlaşması
Türkiye ile Avrupa Serbest Mübadele Bölgesi (EFTA) üyesi ülkeler arasında bir Serbest Ticaret ve İşbirliği Anlaşması imzalanmasına ilişkin görüşmeler Kasım 1990 tarihinde başlamış ve Anlaşma 10 Aralık 1991 tarihinde Cenevre'de imzalanarak Mayıs 1992 itibariyle tüm taraf ülkeler bakımından yürürlüğe girmiştir.
Anlaşma, esas itibariyle sanayi malları ile işlenmiş tarım ürünleri ticaretini kapsayan ve Anlaşmanın hizmetler ve sermayenin serbest dolaşımı gibi alanları da içerecek şekilde genişletilmesine imkan tanıyan "Yeni Kuşak" anlaşmalardandır. Ayrıca, Anlaşma, Türkiye'nin AB ile mevcut Ortaklık Anlaşması'ndan farklı olarak, bazı AKÇT ve EURATOM ürünlerini de kapsamaktadır.
EFTA ülkeleri, Anlaşma ile, Türkiye menşeli sanayi ürünleri ithalatına uygulamakta oldukları gümrük vergileri ile eş etkili vergi ve resimleri ile miktar kısıtlamalarını Anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihte kaldırmışlar, ayrıca, işlenmiş tarım ürünleri, balık ve diğer su ürünlerinde ülkemiz lehine tavizler tanımışlardır. Bazı tekstil ve tarım ürünlerimiz ise, hassas ürünler olarak nitelendirilmiş ve Gümrük vergileri ile diğer eş etkili vergilerin kademeli olarak en geç 1.1.1996 tarihinde sıfıra indirilmesi öngörülmüştür.
Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında yer almayan geleneksel tarım ürünleri ticareti de, her bir EFTA üyesi ülke ile ikili olarak yapılan anlaşmalarla düzenlenmiştir. Bu anlaşmalar sonucunda, ülkemiz, ihracat potansiyeli bulunan bazı ürünlerde vergi muafiyet ve indirimleri elde etmiştir.
Türkiye, Anlaşma kapsamındaki sanayi ürünlerinin ithalatında, Avrupa Birliği'ne karşı gümrük vergileri ve eş etkili vergileri sıfırlamak ve miktar kısıtlamalarını kaldırmak hususunda Katma Protokol ile üstlendiği yükümlülükleri EFTA ülkelerine aynen uygulamaktadır.
Balıkçılık ve diğer su ürünlerinin Türkiye'ye ithalatında, Türkiye, % 60 oranında gümrük indirimi yapmış, buna karşılık, kendi ürünlerinin ihracatında sıfır gümrük imkanından yararlanma olanağını elde etmiştir.
Türk tekstil ürünlerinin EFTA ülkelerine ihracatında Anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihte % 30, 1.1.1994'te % 30 oranlarında gümrük indirimleri yapılmış, kalan gümrük indirimlerinin 1.1.1996 tarihinde tamamlanması öngörülmüştür. Türkiye, bu ürünleri ithal etmek istediğinde ise, AB ülkelerine uyguladığı gümrük oranlarını uygulamaktadır.
Anlaşmada belirtilen AKÇT ve EURATOM ürünlerinin büyük bölümü için % 100 oranında gümrük vergisi indirimi uygulanacaktır.
Anlaşma ile miktar kısıtlamaları ve eş etkili önlemler yasaklanmış, kamu sağlığı, çevre, ahlaki, tarihi ve arkeolojik değerlerin korunması amacıyla konulacak kısıtlamalar bunun dışında tutulmuştur. Ayrıca, Anlaşmaya devlet yardımları, damping, devlet tekelleri, teknik düzenlemelerin karşılıklı bildirimi prosedürü, iç vergilendirme, mali nitelikli gümrük vergileri, ödemeler, kamu alımları, koruma hükümleri de dahil edilmiştir.
