RE: Türk Dili - Kelime Bilgisi - Sıfatlar
Niteleme Sıfatları
İsimlerin şeklini, durumunu, hareketini, rengini, kısacası kalıcı özelliklerini gösteren sıfatlardır. Nitelene sıfatları isimlere sorulan “nasıl” sorusunun cevabıdır:
Penceresinden kavak ağaçları görünen / bir sağlık ocağı
yanaklarımı pembeleştiren / makaslar
uçuşan / pamukçuklar
Kavakları silkeleyen / rüzgâr
Koca / bahçe
Tasasız / gözler
Güzel / çerçeveler
Kocaman / bir masası ve koltuğu
Mavi deniz, tatlı su, kötü gün, yakın arkadaş, çalışkan öğrenci, susuz yaz, yuvarlak masa, bayan memur, erkek adam, temiz giysi, güzel insan, düz yol, çatal çivi, sivri tepe, yassı burun...
Sıfat Tamlaması
Bir ismin kendisini niteleyen veya belirten bir sıfat unsuruyla oluşturduğu kelime grubuna sıfat tamlaması denir. Bu grupta sıfat, tamlayan; isim ise tamlanan durumundadır. Sıfat olarak kullanılan kelime çekim eki almaz: büyük şehir, eski konak, inatçı keçi, karlı dağlar, sıcak çorba, soğuk su, temiz toplum, üç arkadaş gibi.
Bir isme birden fazla sıfat bağlanabilir: akıllı uslu, terbiyeli, iri yapılı, çalışkan bir genç gibi.
Sıfat ve zarfların anlamlarını derece, ölçü bakımından belirten zarfların oluşturduğu kelime grupları da sıfat tamlaması olur: en güzel (yazı), daha kullanışlı (makine), çok hızlı (konuşuyor) gibi.
Altın saat, demir kapı, gümüş yüzük, plâstik kova, yün çorap gibi örneklerin takısız isim tamlaması değil, sıfat tamlaması olduğu unutulma^malıdır. Kırmızı kalem, kalın kumaş, ince çizgi, dürüst insan gibi sıfat tamlamalarında kırmızı, kalın, ince, dürüst kelimeleri nasıl kendilerinden sonra gelen isimlere ait bir özellik, nitelik bildiriyorsa yukarıdaki örneklerin de bunlardan farkı yoktur.
Geniş bahçe, okumuş adam, yakacak odun, yollanacak para gibi sıfat tamlamalarında kelimelerin yeri değiştirilirse sıfatlar, yüklem yerine geçer ve böylece bir cümle ortaya çıkar: bahçe geniş (tir), adam okumuş, odun yakacak, para yollanacak.
Sıfatlarda Küçültme
Sıfatlar "-cık, -cik, -cek, -cak, -sı, -si, -msı, -msi, -rak, -rek, -mtrak" eklerini alarak "azalma ve küçülme" bazen de "okşama ve acıma" anlamı kazanırlar.
Büyükçe bir binadan sağa döneceksin
İrice bir ağacın altına oturmuşlar
Çocuksu yüzüyle herkesi aldattı
Yemeğin ekşimsi bir tadı vardı
Mavimtırak bir arabayla uzaklaştılar
Ufacık adam herkesi aldattı
Sıfatlarda Pekiştirme
Sıfatlarda pekiştirme dört şekilde olur:
1- Sıfatlarda pekiştirme "m,p,r, s" harfleriyle yapılır. Sözcük ilk heceden bölünür ve araya yakışan "m, p, r, s" harflerinden biri eklenerek pekiştirilir.
Beyaz - bembeyaz
Sarı - sapsarı
Temiz - tertemiz
Mor - mosmor
2- Sıfatların arasına "mı" sözcüğü getirilerek yapılır.
Cem, çalışkan mı çalışkan bir öğrencidir.
Tatlı mı tatlı çocuk
3- Pekiştirme ekiyle yapılır. Pekiştirilen sözcük arasına bir ses ekleyerek yapılır.
sağlam - sapasağlam
Çevre - çepeçevre
4- Pekiştirme kimi zaman da sıfatlar tekrarlanarak yapılır.
Kara kara gözlerin yok mu ?
Al al yanakların çizgiler dolmuş.
Soru Sıfatları
Soru sıfatları, isimlerin nitelik ve niceliklerini soru yoluyla öğrenmeyi amaçlayan, cevapları da herhangi bir sıfat olan kelimelerdir.
“ne, nasıl, nice, ne gibi, ne biçim, kaç, kaçıncı, kaçar, hangi, ne türlü...”
Özellikleri
Soru sıfatları cümleyi soru cümlesi yapar. Bazı durumlarda da yapmaz:
Bu nasıl bir dünya; hikâyesi zor...
Nasıl kitaplardan hoşlanırsın?
Soru sıfatlarıyla da sıfat tamlaması oluşturulur.
Kaç gün sonra geleceksin?
Eve giderken hangi otobüse bineceğiz?
Örnekler
Hangi çılgın bana zincir vuracakmış şaşarım.
Kaçıncı sınıfta okuyor?
Ne gün geleceğini söyledi mi?
Kaçar kişilik gruplar hâlinde gideceğiz?
Kaçta kaç hisse istersin?
Not: “ne” kelimesi sıfat, zarf ve zamir olarak kullanılabilir.
Ne bakıyorsun? Zarf
Ne almak istiyorsun? Zamir
Ne gün geleceksin? Sıfat
Ne iş yapıyordunuz? sıfat
Bugün ne çalıştık ama. zarf
уα ѕєνєяιм ѕσηυηα кα∂αя, уα∂α тαηιмαм öℓєηє кα∂αя!!
|
