HESAPLARA İLŞKİN TERİMLER:



Hesaplar ile mali nitelikli işlemlerin hesaplara kaydedilmesi ve izlenmesine ilişkin şu terimler kullanılır:



5.3.1. Hesabın Borç ve Alacak Tarafları:

Hesabın (hesap çizelgesinin) sol tarafına “borç”, sağ tarafına “ alacak “ denir.



5.3.2. Borçlandırmak, Alacaklandırmak:

Hesaplar arasında ayrım yapmaksızın, herhangi bir hesabın sol tarafına (borç tarafına), kayıt yapma işlemine “hesabı borçlandırmak” ; sağ tarafına, (alacak tarafına), kayıt yapma işlemine “hesabı alacaklandırmak” denir.



5.3.3. Hesap Açmak:

Bir işlemin yarattığı etkiye göre ilgili hesabın borç yada alacak tarafına ilk kez yazılmasına hesap açmak denir.



5.3.4. Hesap Kalanı:

Bir hesabın borç ve alacak taraflarının toplamları arasındaki farka hesap kalanı denir. Borç tarafının toplamının alacak tarafının toplamından fazla olması durumunda “borç kalanından”, alacak tarafının toplamının borç tarafının toplamından fazla olması durumunda “alacak kalanı” ndan söz edilir.



5.3.5. Hesabın Kapalı Olması:

Hesap kalan vermez ise, yani borç ve alacak toplamları birbirine eşit olduğunda “hesap kapanmıştır” veya “hesap kapalıdır” şeklinde ifade edilir.



5.3.6. Aktif Hesaplar:

Varlıkların izlendiği ve borç kalanı veren hesaplardır. Bilançonun aktifini oluşturan varlık unsurlarına (kasa, mal, bina gibi varlık çeşitlerine) ait hesaplardır.



5.3.7. Pasif Hesaplar:

Sermaye ve borçların izlendiği ve alacak kalanı veren hesaplardır. Bilançonun pasifini oluşturan unsurlara ait hesaplardır.[1]



5.4. HESAPLARIN İŞLEYİŞ KURALLARI:



Bilanço temel denkleminde, varlıkların eşitliğin sol, kaynakların ise sağ yanında yer aldığı belirtilmişti. Bu eşitliğin konumuna uygun olarak varlıklardaki artış için ilgili varlık hesabı borçlanır (Hesabın sol yanına kaydedilir) . buna karşılık kaynaklardaki artış için ilgili kaynak hesabı alacaklanır (Hesabın sağ yanına kaydedilir). Bunun gibi sermayede artış sonucunu veren gelir doğması işleminde ilgili gelir hesabı alacaklanır. Sermayede azalış sonucunu veren gider doğması işleminde ise ilgili gider hesabı borçlanır.



5.4.1. Varlık Hesapları:



Varlık hesapları işletmenin sahip olduğu mevcutlar ile alacakların izlendiği hesaplardır. Bu hesaplarda ilk kayıt ilgili hesabın borcuna yapılır.

Varlıklarda, yani mevcut ve alacaklarda bir artış olması halinde, söz konusu mevcut veya alacağın izlendiği hesap borçlanır. Örneğin; mal alış işleminde mal mevcudu arttığından, mal hesabı borçlandırılır.

Mevcut ve alacaklarda azalış olması halinde söz konusu mevcut ve alacağın izlendiği hesap alacaklanır. Örneğin, bankadaki paranın bir kısmının çekilmesi işleminde bankadaki parada azalma olacağından bankalar hesabı alacaklandırılır.



Varlık hesaplarının işleyişine ilişkin kural şöylece özetlenebilir:





5.4.2. Kaynak Hesapları:



Kaynak hesapları, işletmenin sahip olduğu varlıkların sağlandığı öz ve yabancı kaynaklardaki değişimlerin izlendiği hesaplardır. Kaynaklarla ilgili hesaplara ilk kayıt, ilgili hesabın alacağına yazılır.



Kaynaklarda, yani öz sermaye ve borçlarda bir artış olması halinde, söz konusu öz sermaye veya borcun izlendiği hesap alacaklandırılır. Örneğin, borç senedi imzalandığında ödenecek senetliborçlar artacağından borç senedi hesabı alacaklandırılır.



Öz sermaye veya borçlarda bir azalma olması halinde söz konusu öz sermaye veya borcun izlendiği hesap borçlanır. Örneğin, işletmeye konulan sermayede bir azaltma yapıldığında sermaye hesabı borçlandırılır.