Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün, döneminin büyük zorluklarına karsın Erzurum’da 1924 depremi sonrası ortaya çıkan sorunları çözümündeki basarisi ve halkla kaynaşmasının anlatıldığı kitapta, Atatürk’ün dehası ve Türk milleti uğruna yaptığı fedakarlıklar bir kere daha gözler önüne serildi.
Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bolumu Öğretim Uyesi Yrd. Doç. Dr. İbrahim Ethem Atnur, 1924 yilinda Erzurum’da yasanan deprem sonrasi afet bolgesine gelen Turkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk Cumhurbaskani Buyuk Onder Ataturk’un yaptigi inceleme ve çalışmalarla ilgili kaleme aldigi ’’Reis-i Cumhur’un Dogu İncelemeleri-1924 Erzurum Depremi’’ isimli kitabini anlattı.
Erzurum ve çevresinde 1924 yılının 13 Mayısında meydana gelen depremin ardından 6 Eylülde de çok daha şiddetli ikinci bir afetin yaşandığını belirten Atnur, ’’Erzurum ve ilçelerinde 2. depremde 214 kişi yaşamını yitirmiş, 1119 hayvan telef olmuştur. Ayrıca 3 bin 787 konut tamamen yıkılmış, 2 bin 514 hane ise hasar görmüş’’ diye konuştu.
Atatürk’ün 13 Mayıs depremini, yurt gezisinde olduğu Trabzon’da öğrendiğini ve gezisini yarıda keserek Erzurum’a gelmeye karar verdiğini anlatan Atnur, şunları söyledi:
’’Trabzon’dan Erzurum’a gelme imkanı bulamayan Mustafa Kemal, zor bir yolculuk sonrasi Samsun’a, oradan da afet bölgesine ulaştı. 30 Eylülde halk tarafından coşkuyla karşılanan Atatürk, hemen afetzedelerin yaralarının sarılması için çalışmalara başladı.’’
HALKA ORNEK OLUYOR
Erzurum’da yer sarsıntılarının devam etmesi nedeniyle vatandaşların korktuğu için evlerine girmediklerine dikkati çeken Atnur, Atatürk’e de kalması için vilayet konağı ve Mevki Kumandanlığı’nda iki yer ayrıldığını ancak çevresindekilerin ’’Ne olur ne olmaz, çadırda kal!’’ tavsiyesinde bulunduğunu belirterek, ’’Atatürk birkaç yeri çatlamış Hükümet Konağı’nda yatmakta ısrar etmiş ve bu halkın panik-korkusu üzerinde olumlu bir etki yapmıştır.’’ dedi.
DEPREMIN YAPTIGI TAHRIBATI GORMEK ICIN
Atatürk’ün depremin yarattığı tahribatı görmek için 2 Ekimde Pasinler ilcesine gittiğini anlatan Atnur, daha sonra Köprüköy, Yağan, Emre, Buğdaylı gibi bölgelerdeki köylerde incelemeler yaptığını ve halkın sorunlarını dinlediğini kaydetti. Mustafa Kemal’in Sarıkamış ve Kars’ta da incelemeler yaptığını anlatan Atnur, daha sonra tekrar Erzurum’a döndüğünü ifade ederek, şunları söyledi:
’’Atatürk deprem bölgesine gelene kadar bazı çalışmalar yapılmış ama bunlar yetersiz kalmıştır. O’nun bölgeye gelmesiyle depremle ilgili çalışmaların boyutu değişti. Savaş yıllarından perişan çıkan Erzurum halkı, depremle iyice sefalete sürüklenmiştir. Atatürk’ün varlığı ve çalışmalarıyla devletin imkanları bölgeye hızlı bir şekilde gelmeye başlamış. Gazi, bölgedeki günlerinde ve Ankara yolculuğunda dahi bütün çalışmaları kontrol altında tutup yönlendirmiş. O’nun varlığının Erzurum insani için hem mutluluk hem de bir kurtuluş olduğunu görüyoruz.’’
ATA DOKTORLARA KIZINCA
Mustafa Kemal’in bölgede tespit ettiği ve yokluğundan dolayı sinirlendiği en önemli eksikliğin doktorsuzluk olduğunu ve bu sorun için Başbakan İsmet İnönü’ye,
’’ültimatomu andıran’’ bir telgraf gönderdiğine dikkati çeken Atnur, söyle devam etti: ’’Atatürk depremden etkilenen bazı ilçelerde doktorun olmadığını görünce Başbakan İnönü’ye çektiği telgrafta buralara acilen doktor ataması yapılmasını istemiştir. Aslı Başbakanlık arşivlerinde bulunan 5 maddelik telgrafın son maddesi ise çok ilginçtir.
Yaptığı incelemeler ve görüşmeler sonrası edindiği bilgilere telgrafında yer veren Atatürk, sivil ve askeri doktorların bölgeye gelmekten kaçınarak, İstanbul’daki sağlık kurumlarında yerleşmeyi tercih ettiklerini, birkaç büyük şehir dışına tayini çıkanların da memuriyetten istifa ederek görev yerlerine gitmediği anlatan telgrafında, büyük şehirlerde bulunan sivil ve askeri doktorların deprem bölgesine tayin edilmesini istemiştir.
Atatürk, tayin emrine uymayanlar için de gerekli muamele yapılmasını, yapılacak en hafif işlemin ise vatan hizmetinden kaçtıkları için memuriyet ve mesleklerinden ilişkilerinin kesilmesi olacağını belirtmiştir.
Savaş yılları ve deprem felaketinin acılarıyla kıvranan bölgedeki sağlıksızlığı yakından gözleyen Gazi, aslında telgrafındaki sert ifadelerle hükümeti de ihtar etmiş oluyordu.’’
Mustafa Kemal sayesinde doktor sorunun da birkaç gün içinde çözüldüğüne işaret eden Atnur, hiç doktor görmeyen bölgelere doktorların atandığı ve görevlerine başladıklarını söyledi.
37 GUNDE KONUT SORUNUNU ÇÖZDÜ
Depremde evleri yıkılan, ahırları çöken vatandasın kurtuluşu için kış öncesi barınma yerlerinin yapılmasının büyük önemi olduğunu kaydeden Atnur, bu sorunun da Cumhurbaşkanı Atatürk’ün çabasıyla çözüldüğünü söyledi. Atatürk’ün afet bölgesinde konut yapımı için aldığı kararların hükümet tarafından gecikmeden uygulamaya konulduğunu kaydeden Atnur, ’’Atatürk, konutların yapımı için askeri de görevlendirmiştir. Kısa zamanda düzenli ev ve hayvan barınağı yapmaya imkan yoktur. Zeminlik olarak adlandırılan konutlar ile barakaların yapımına hemen başlanmıştır’’ diye konuştu.
Yıkılan köylerini, evlerini terk etmek istemeyenlerin de yapım çalışmalarında görev aldığını kaydeden Atnur, 8 Ekimde başlayan çalışmaların 13 Kasımda tamamlandığını ve bölge insaninin barınma sorunun çözüldüğünü söyledi.
Deprem bölgesinde tamamen yıkılan okul binaları ve karakolların yerine de baraka yapıldığını, hasar görenlerin onarıldığını anlatan Atnur, bu çalışmaların da 15 gün gibi kısa sürede tamamlandığına dikkati cehti. Afetzedelerin kısa surede evlerine kavuşmaktan oldukça mutluluk yasadıklarını ve bunu Mustafa Kemal’e borçlu oldukları bildiklerini ifade eden Atnur, depremde büyük zarar gören Pasinler ilçesi halkının yapılanlara teşekkür için TBMM’ye telgraf çektiklerini ve bu telgrafta Atatürk’e de duydukları minnetlerini dile getirdiklerini kaydetti.
ATA OLMASAYDI
Atatürk’ün özverili çalışmasıyla deprem bölgesinde halkın bütün yaralarının kısa surede sarıldığını sözlerine ekleyen Atnur, afetzedeler için yapılan zeminlik ve barakaların halkın normal konutlarından daha güzel olmasının bir başka gerçek olduğu kaydederek, söyle devam etti:
’’Binaların eskisinden daha iyi olduğunu gören halk başka bölgelere gitmekten vazgeçmiştir. Çok kısa bir zamanda ve rekor sayılabilecek bir şekilde inşaatların bitilmesi elbette Atatürk sayesindedir. Atatürk’ün, halkın menfaatleri konusunda tavizsiz ve çelik iradesi bu sonucu doğurmuştur. Atatürk olmasaydı 1924 deprem sonrası yaklaşan kış mevsimi nedeniyle büyük trajediler yaşanırdı. Zorlu bir yolculuk sonrası Erzurum’a ulasan Atatürk, bir liderin döneminin büyük zorluklarına karşın deprem sonrası ortaya çıkan sorunları büyük özveriyle çözmüş ve ayni zamanda halkla kaynaşmıştır.’’
Günümüzde de Malesef Bu tür Şeyler Yaşanıyor. Ama Belki Çoğu bugün Çözülemiyor. Belki Kararsızlıktan, Belki de Otoriteyi Sağlayamamaktan Belki de Gereken Yaptırımların Olmamasından Ya da Yetersizliğinden. Ama Ata O Şartlarda Çok Kesin ve Yaptırımcı Bir Talimat Ve Olaya Yaklaşımı İle Bir Özveri Örneği Göstererek Sorunları Çözmüştür. Tüm Halkımız ve Yöneticilerimizin Bugün de O Günkü Özveriyi Göstererek Çalışması Dileğiyle...
